مختصری در مورد به دنبال دانش رفتن شیخ مرتضی دیزانی

...:: و به سوی پروردگار خویش می روم که او به زودی هدایتم کند ..::.. سو ره صافات ، آیه 99 ::...

به دنبال دانش

مرتضی پس از آن بارقه الهی ، بی درنگ بازگشت و احشام و اغنام را به صاحبانشان باز گردانید و راهی مکتب شیخ محرّم ، روحانی محترم قریه شد . قرآن و کتابت و برخی کتب ادبیات را نزد وی تلّمذ نمود و هر آنچه توانست از شیخ بهره گرفت و آن گاه که عطش خویش را به معارف رو به فزونی یافت ، عزم بر مهاجرت کرد . پدر و مادر و اقوام و عشیره را وداع گفت و پاکباز و سرفراز برای طیّ مدارج عالیه به سال 1295 ه.ق ، در عنفوان شباب راهی حوزه علمیّه تهران گردید. حوزه علمیّه تهران در آن زمان با وجود اساتید برجسته حکمت و عرفان در اوج ترقی و فایدت بود. شیخ عارف از محضر سه تن از بزرگان آن حوزه مبارکه به مدت هفت سال در علوم نقلیه و مقداری از سطوح عالیه و در علوم عقیله و حکمت بهره جست ؛ اساتیدی چون « مرحوم میرزا مسیح طالقانی ، حکیم متبحّر میرزا ابوالحسن جلوه و حکیم نامی آقا شیخ محمّد رضا قمشه ای – قدّس الله اسرارهم. »

پس از آن که در حوزه علمیّه تهران از خرمن دانش و معرفت این بزرگان خوشه ها برچید ، برای یافتن بهره هر چه بیشتر ، در سال1302 ه.ق ، عازم حوزه علمیّه اصفهان گردید . حوزه علمیّه اصفهان در آن روزگار یکی از پُر آوازه ترین حوزه های علمیّه جهان اسلام بود. وجود فُقَها و عُرَفا و حُکَمای برجسته و زُبده ، اعتباری خاص به این مرکز مهم بخشیده بود و با برخورداری از دانشمندانی چون « مرحوم حاجی کلباسی ، سیّد محمّد بید آبادی ، سیّد رضی لاریجانی و آخوند ملّا علی نوری » در گذشته و بزگانی دیگر چون « آخوند ملّا محمّد کاشی ، میرزا جهانگیر خان قشقایی و سیّد محمّد باقر درچه ای اصفهانی » در آن زمان دارای سبکی خاص از فلسفه و عرفان و دَرَجه ای بَس رفیع بود. بررسی ویژگی های فلسفی و عرفانی حوزه علمیّه اصفهان مجالی دیگر می طلبد و این مختصر در پی بیان آن نیست. مرحوم شیخ مرتضی – قدّس سرّه العزیز – در آن حوزه مبارکه از سال 1302 تا سال 1317 ه.ق اقامت گزید و از اساتید بنام آنجا همچون « سیّد محمّد باقر درچه ای اصفهانی ( متوفای 1342 ه.ق ) ، میرزا ابوالمعالی کلباسی ( متوفای 1315 ه.ق ) ، شیخ عبدالحسین محلّاتی ( متوفای 1323 ه.ق ) ، میرزا محمّد هاشم چهار سوقی ( متوفای 1318 ه.ق ) ، میرزا بدیع (متوفای 1328 ه.ق) ، آقا نجفی اصفهانی (متوفای 1332 ه.ق ) ، میرزا جهانگیر خان قشقایی ( متوفای 1328 ه.ق ) ،  آخوند ملّا محمّد کاشی ( متوفای 1333 ه.ق ) ؛ استفاده بُرد. درمدّت حضور پانزده ساله در حوزه اصفهان افزون بر استفاده در علوم نقلی و عقلی ، از مرحوم عارف حکیم ، میرزا جهانگیر خان قشقایی و آخوند ملّا محمّد کاشی از نظر معنوی و سلوک الی الله نیز بهره ها جُست و تحت تربیت این استادان عظیم الشأن و رفیع المنزله قرار گرفت.

البته ، چنان که اشاره شد ، مکتب عرفانی اصفهان غیر از مکتب عرفانی حوزه نجف است و طریقه حوزه علمیّه نجف ، که عمدتاً از شاگردان مرحوم شیخ العُرفاء آخوند ملّا حسینقلی همدانی – قدّس سرّه – تشکیل می گردید ، دارای روّیه ای متفاوت با روّیه عارفان و سالکان حوزۀ علمیّۀ اصفهان بوده است .  به هر حال ، مرحوم شیخ مرتضی به سال 1317 ه.ق پس از گذراندن دوره ای پانزده ساله و بهره گرفتن از اساتید مُعظّم حوزۀ علمیّۀ اصفهان راهی حوزۀ مقدسۀ نجف اشرف گردید. در آغاز ورود به نجف اشرف ، در مدرسۀ حاجی میرزا حسین خلیلی ، مشهور به « مدرسۀ حاجی » سُکنا گزید و به کسب فیض از اساتید آن حوزۀ مقدّسه همّت گُمارد. وی مدت شش سال در درس خارج فقه و اصول مرجع شهیر و عظیم الشأن آخوند ملّا محمّد کاظم خراسانی – قدّس سرّه – شرکت جُست و در کنار آن به دروس اساتید بزرگوار دیگر نیز راه یافت ؛ اساتیدی همچون سیّد محمّد کاظم طباطبایی یزدی ، صاحب کتاب گرانقدر « عُروة  الوثقی » ، میرزا محمّد تقی شیرازی ( متوفای 1338 ه.ق ) ، شیخ الشریعه اصفهانی ( 1339 ه.ق ) ملّا لطف الله لاریجانی ( متوفای 1311 ه.ق ) ، ملّا محمّد فاضل شربیانی ( متوفای 1322 ه.ق ) ، شیخ محمّد حسن مامقانی ( متوفای 1323 ه.ق ) ، میرزا حسین خلیلی ( متوفای 1326 ه.ق ) ، میرزا حسین نوری ( متوفای 1320 ه.ق ) شیخ مرتضی انصاری ریزی و شیخ عبدالکریم اصفهانی جزی ( متوفای 1339 ه.ق ) – رضوان الله تعالی علیهم اجمعین. – این دوره را باید اوج شکوفایی علمی مرحوم شیخ دانست به گونه ای که پس از حدود شش سال بهره وری از اساتید حوزۀ عظیم نجف و به ویژه پس از اشتغال مرحوم آخوند خراسانی – قدّس سرّه – به قضیّۀ مشروطه ، شیخ مرتضی از حلقات درسی منقطع شد و خود ، حوزۀ رسی تشکیل داد و به تدریس و تربیت طلّاب پرداخت . مرحوم شیخ مرتضی به ماجرای مشروطیت نظری خوش نداشت به گونه ای که پس از اشتغال مرحوم آخوند خراسانی – قدّس سرّه – به نهضت مشروطیت از ایشان کناره گرفت و حتی مدرسه حاجی را ، که محلّ اجتماعات و تظاهرات مشروطه طلبان بود ، ترک گفت و در سال 1327 ه.ق به مدرسۀ سیّد رفت که به تازگی توسط فقیه نامدار ، مرحوم آیت الله العظمی سیّد محمّد کاظم طباطبایی یزدی – قدّس سرّه – تأسیس شده بود و از نخستین کسانی بود که در مدرسۀ سیّد سُکنا گزید. برخی از بزرگان ، که آن روزگار را درک کرده اند ، احتمال داده اند که علت مخالفت مرحوم سیّد صاحب عُروة الوثقی نیز با مشروطیت ، آگاهی یافتن از عاقبت آن توسط شیخ مرتضی بوده است ؛ زیرا چنان که بیا خوهد شد ، مرحوم سیّد با شیخ مرتضی مراوده داشته و به حُجرۀ ایشان رفت و آمد می کرده است .

/ 0 نظر / 6 بازدید